وتار

 

ئاوات شاعیری نیشتمان په روه ر

  نیشتمان په روه ریpatriotism))

نیشتمان په روه ری واژه یه كی شیرین و له به ر دڵانه .ئه ویش له به ر واتا و ناوه رۆكی وشه كه یه .ئه م وشه شیرینه له مێژه له سه ر زارانه و زۆر كه س به به مه ست گه لی جیاواز كه ڵكیان لێ وه ر گرتووه .

هێندێك بۆ واتای پڕ به پێستی و هێندێكیش بۆ وه ده ست هێنانی قازانجی خویان ، له ژێر سێبه ری ئه م چه مكه دا تێكۆشانیان بووه .ره نگه هه ر ئه مه بووبێته هۆ كه نه تواندرێ واتاو پێناسه یه كی پڕ به پێستی بۆ داندرێ.

نیشتمان په روه ری له گه ڵ گه ل په ره ستی (nationalism ) جیاوازه . گه ل په ره ستی له گه ڵ رق و بێزاری له گه لانی تر دا ئاوێته یه و ده بێته هۆی ئه وه ی كه مرۆڤ له ناساندن و ته نانه ت ناسینی  گه لی خۆشی تووشی پێداهه ڵگوتن و په سندێكی تێكه ڵ به درۆ ببێ. واته ده بێ تاریفی نابه جێ له گه لی خۆی بكات و له به رانبه ردا نا به جێ گه لانی تر سووك و بێ ده سه ڵات نیشان بدات . زۆر جاران گه ل په ره ستی تاڕاده یه ك  گه شه ده كات كه گه ل په رپه ره ست زۆر تۆمه تی ناڕه وا ده خاته پاڵ گه لانی تر وبه قۆناغی شۆوینیزم ((chauvinismده گات.

شۆوینیزم به ڕای زۆر له زانایان ده بێته هۆی تێكدانی ئاسایشی گه لان .نیشتمان په روه ری  خۆشویستنی گه ل و نیشتمانه له په نا گه لانی تر. به واتایه كی تر نیشتمان په روه ر رێز بۆ هه موو نیشتمان و گه لێك داده نێ.سه ربه ستی و سه ربه رزی گه ل و نیشتمانی خۆی له جیهانێكدا ده وێ ،كه له بن سێبه ری ئاشتی وئاسا یشدا هه موو گه لان وه حه سێن . ویساریۆن بلینسكی ره خنه گری به ناوبانگی سۆڤیه تی پێشو له باره ی نیشتمان په روه رییه وه ده ڵێ: « نیشتمان په روه ریی راسته قینه ،واته :خۆشه ویستی وڵات و هیوادار بوون به وه ی كه له وڵاتدا نه مامی ئامانج وئارمانێكی مرۆڤایه تی ریشه دابوكتێ و بۆ به رهێنانی ئه و نه مامه ،مرۆڤ له راده ی هێزی خۆیدا هاری كار بێت » .                          

(نالی )ش مه دره سه ی لا مه حبه سه یه

 

خانه قا و دیوه خانی ئاغا و حوجره ی فه قێیان و له م دواییانه شدا قوتابخانه كان له كوردستاندا شوێنی         په روه رده و فێربوونی زانست و پێگه یاندنی مرۆڤی كورد بوون .له و سه رده مانه یدا كه قاوه خانه كانی ئورووپا  شوێنی كۆبوونه وه  و دانیشتنی فیلسووفه كان وجێگه ی پلان داڕشتنی رۆشنگه رانی وه كوو هیوم و ئیسمیت و جان لاك و ده یان كه سی تر بوون ، خانه قا و دیوه خان و حوجره كانی كوردستانیش له پیاوانی كورد جمه ی ده هات.به و جیاوازییه وه كه ئه وان وڵاتی خۆیان و ده ورووبه رو هه موو ئورووپایان هه ژاند وئیمه له جه غزێكی به تاڵدا خولاینه وه و رۆح و ئاوه ز و دڵی خۆشمانمان بۆ رانه چڵه كا !!  سه ربزێوانی كورد له فریودان و خۆ به زلزانی و گێژ كردنی جه ماوه ر دا به هۆشیاری گه یشتن .

نازانم ره وتی نوێگه ری ئورووپا و گه شه ی فه لسه فه ی نوێی  فیلسووفه مه زنه كانی ئه و هه رێمه و شۆڕشی په روه رده ی رۆسۆ تاچه نده به گوێی نالی گه یشتووه وبیر و هۆشی ئه و بیرمه نده ی كوردی خستۆته ژێر كاریگه ری  خۆیه وه  ، به ڵام ئه وه ده یبینین كه نالی زۆر شاره زایانه  هه ست به خولانه وه   له و جه غزه به تاڵه دا ده كا و وه كوو پیره چرا به ده سته كه ی مێژوو له سروشتدا به دوای مرۆڤدا ده گه ڕێ.

ئه هلی دنیا یی له به ر حیرس و ته مه ع هوشیارن

به خسووسی بگه ڕێی مه ست و خیره دمه ندی نییه

نالی له جیهانی مه ستی ئه دوێ و ئه م جیهانه ش له ئاسه واری  زۆربه ی زاناكاندا لێدوانه له جیهانی ڕاستی و ئاگایی و زانایی و هه روه ها به ئاستی ئاوه ز و مرۆڤ بوون گه یشتن . هه ر بۆیه به ده گمه نیش یه كێكی زیره ك و وریا  له جیهانی ده وروو به ردا نابینێته وه . وه كوو بیرمه ندێك  له كۆبوونه وه كاندا ئاماده ده بێت و هیچ ئاسه وارێك له جوانی و مه زنی و حاكم بوونی ئاوه ز نابینێت . سه ر به مه یخانه و خانه قا و           مه دره سه  دا ده كات و خۆی له كۆڕ وكۆبوونه وه كان هه ڵده قورتێنێ و به نائومێدی لێیان ئه دوێ :

خانه قاش هه ر وه كوو مه یخانه یه ، كه هه ر ئاوابێ

مه جلیسێكی هه یه ، ئه مما گه پ و گۆبه ندی نییه

خانه قا مێژوویه كی دوور و درێژی له كۆمه ڵگای كورده واریدا هه یه . له هه ر مه ڵبه ندێكدا كاریگه ری شێخ و خانه قا یه ك به سه ر خه ڵكه وه دیار بووه . خه ڵكانێكی زۆر مه ودایه كی دوور ودرێژیان بڕیوه و له  خانه قایه كدا كۆبوونه ته وه و بیرو رایان گۆڕیوه ته وه . ئه وه ی كه بڵێین هه موو خانه قاكانی كوردستان له سه ر پێگه یاندنی مرۆڤی بیرمه ند كول و كار له ده ست ناهاتوو بوون ، قسه یه كی راستمان نه كردووه .

هه ژار و هێمن و زه بیحی و چه ندین كه سی دڵسۆز و زانای تری كورد له خانه قای بورهانه وه سه ریان   هه ڵداوه و چه ند خانه قای تری كوردستانیش ئه م رۆڵه یان دیتووه . به ڵام به سه رنجدان به وه ی كه         خه ڵكێكی زۆر له خانه قاكاندا بوون و هاتووچۆی ئه م شوێنه یان كردووه ، ده بینین كه كاریگه رییه كی       ئه و تۆیان له سه ر ئاستی زانیاری و پێگه یشتوویی خه ڵك نه بووه . به پێچه وانه وه  بڕێك  له خانه قاكانی كوردستان  رۆڵی كلیسای سه رده می سه ده تاریكه كانی  ئورووپایان بینیوه .كه س نه یوێراوه  له حاستیان ببزوێ و باسی زانستی  بێنێته ئاراوه .ده سبه جێ له لایه ن سۆفی و ده روێش و شێخی نه زانه وه به كافر له  قه ڵه م دراون .

هه ربۆیه نالی خه لكانی دانیشتووی خانه قا به بێتام و خوێ ده زانێ و لای وایه كه ئه وان نوكته و گاڵته و    گه پ (له راستیدا ژیانی ئاسایی ) نازانن و بۆ ئه وه ناشێن كه مرۆڤ ببێ به هاوڕێیان .

خانه قا دایمه پڕ بووه له كۆڕی زیكر و هه را و زه نا وبه زم و ره زم . به ڵام نالی له و ناوه دا  هیچ هه را و به زم و زه نایه كی  زیره كانه  و سه ربه ستانه ی نه دیوه . له به رانبه ردا مرۆی بێ كه ڵك و گه ند و         نه زانی چاو پێ كه وتووه و كه سایه تی زیره ك و سه ربه ستی تێدا به دی نه كردووه .

واقیعه ن    خانه قا   خۆش   زه مزه مه ێیكی   تێدا

یه، به ڵا قه ندی هه یه ، گه ندی هه یه ، ره ندی نییه

رۆسۆ بیرمه ندی سه ده ی هه ژده هه می ئورووپا ، پێی وایه كه په روه رده  ئه شێ خوودی ژیان بێت، یاخۆ لانی كه م قوتابی بۆ ژیان ئاماده بكات . به ڵام ئه و ته نیا سروشت به باشترین مامۆستا ده زانێ و بڕوای به    په روه رده ی نه رێنی هه یه . واته به ڕای ئه و ئه شێ مرۆڤ له و فێربوونه دوور بخرێته وه كه له رێگه ی قوتابخانه و كتێبه ده رسییه كانه وه  پێی ده گات. ره نگه نالی بیری له شێوه ی دروستی په روه رده ی قوتابی نه كردبێته وه ، به ڵام وه كوو شاعیرێكی به هه ڵوێست شێوه ی سه رده می خۆی به باش نه زانیوه . خۆ له    كه سیش شاراوه نیه كه تا ئێستاشی له گه ڵدابێت ، مناڵانی كورد له قوتابخانه كاندا زه ین كوێر ده كرێن و      وه كوو مرۆڤێكی سه ربه ست  چاویان لێ ناكرێ و به گشتی كورد نه یتوانیوه  شارۆمه ند په روه رده بكات . ئیستاش په روه رده ی ئیمه خه ریكه له جێگه ی مرۆڤی شارۆمه ند و سه ربه ست ، مرۆڤه كان  ره عییه ت  باردێنێ.

به ڕای نالی مه دره سه به ندیخانه ی هۆش و بیر وئاوه زی قوتابی كورده .ئه و ده ڵێ قوتابیه كان گیان و بیریان له به ندیخانه ی حوجره كاندا دیله و له باتی زانست  باسی وه سوه سه وخه یاڵی بێ مانا ده كه ن .له   باره ی ده روونیشه وه ئاماژه به ده ماغ و زه وقی قوتابییه كان ده كات و ده ڵێ شادمانی به ده م و چاویانه وه به دی ناكرێ. كه له راستیدا قوتابخانه ئه شێ بۆ قوتابی خۆشترین جێگا بێت و هه موو شادمانی و خۆشییه كان به قوتابی ببه خشێ .

مه دره سه مه حبه سه یه ، مه بحه سه یی وه سوه سه یه

كه سی تێدا هه یه ئه مما خۆش و خورسه ندی نییه

به درێژایی مێژووی ناوچه كه قوتابی بێ پسانه وه باسی سه فسه ته یان بۆ كراوه و دایمه خراونه ته گێژاوی وه سوه سه وه . په روه رده به پێی سوننه تی ناوچه كه هه میشه له خزمه تی ده سه ڵاتدا بووه و ده سه ڵاتیش به هۆی داخراوی و دیكتاتۆڕی وتووتالیتێڕ بوونه وه ، بۆ په روه رده ی مرۆڤی گوێڕایه ڵ و نه فس نزم و   خۆ به كه مزان و نه زان پلانیان داڕشتووه و له گه ڵ سازكردنی به ندیخانه بۆ بیر وهۆش ورۆحی قوتابیان ، مامۆستا سه ربزێوو نه ترس و زاناكانیان به دیل گرتووه .هه رگیز گوێیان له م وته یه نه گرتووه كه  رۆسۆ ئه ڵێ : ئه شێ مرۆڤ بۆ مرۆڤ بوون په روه رده بكرێت ... ئه وه ی كه ئه شێ به مناڵان فێربكرێت له زانستێك به ده رنییه و ئه ویش زانستی ئه ركه كانی مرۆڤه.

شێعر

«سه فه ر»

 

وردیله كانم

له كۆڵانی هه ورێكی

كفن سووری ئێوارێوه

به ناخی  مناڵیتانا

لۆژه لۆژ شۆڕده بمه وه و

له مێحرابی خه ونێكی ئه رغه وانیدا

سوجده ده به م بۆ چاوی پڕ له هه تاوتان

كه پێڵووتان

به ده م شنه ی شه وبای شینه وه نا سه ر یه ك

بۆ یه خه ی پڕ له گوڵزاری ئه وینتان

ده بمه شه وڕن

كۆشێ ئه ستێره ی زه رد و سووری ماچ

متفه رك به په نجه ی  خوای مناڵیتان

ده كه مه ده سته ملانی

خه وی سووك و

بزه ی خه ونی كاڵی بێ گزه تان

ئای چ شیرینه

كاتێ به ده م هه ناسه ی

پڕ له خودای عه شقتانه وه

له داوێنی عه ده مێكی

هه ڵواسراو به هه ناسه ی نیشتمانه وه

                    ده نووم

                             ده نووم

                                      ده نووم

 

وتار

 

مامۆستایان چیان ده وێ؟

 

چه ند ساڵێكه به شێكی به رچاو له مامۆستایانی شاری سه قزبۆ ده سته به ر كردنی مافه كانیان به شێوه گه لی جۆراو جۆر چالاكی ده كه ن .ئه م چالاكیانه به دامه زراندنی ئه نجومه نی سینفی مامۆستایان له شاری سه قز ده ستی پێكرد وكه سانێكی زۆر بوون به ئه ندامی ئه م ئه نجومه نه .

ئه نجومه نی سینفی مامۆستایانی شاری سه قز ،كۆمه ڵێك كار وچالاكی به رچاوی كرد ،كه وه ك نموونه      ده توانین ئاماژه به مانه بكه ین:

1-     دانانی كۆڕ وكۆبوونه وه ی تایبه ت به مامۆستایان و كێشه كانیان. 

2-     دانانی كۆڕی پرسیار و وڵام بۆ به رپرسانی ئیداره ی په روه رده و مامۆستایان.

3-   ده ركردنی كاتنامه یه كی كوردی-فارسی به ناوی رچه ، كه تریبوونی داخوازی وباسكردن له      مافه كانی مامۆستایان و زه قكه ره وه ی كێشه گشتییه كانی په روه رده بوو.

4-   به دواداچوونی كاری ئه و مامۆستایانه ی كه به جۆرێك ده كه وتنه به ر غه زه بی سیستمی           په روه رده و هێنانه ئارای به ستێنێكی لۆژیكی و هێور بۆ به رگری كردنێكی مه ده نیانه له مامۆستایان.

5-     باسكردن له كێشه كانی په روه رده  به گشتی و كتێبه ده رسییه كان به تایبه تی وكاركردنی سینفی و زانستی بۆ لابردنی ئه م كێشانه .

6-     دانانی گه ڵاڵه ی تایبه ت بۆ دامه زراندنی كارگا و كۆبوونه وه ی زانستی بۆ به جیهانی كردنی       په روه رده ی  خۆماڵی.

7-     داڕشتی گه ڵاڵه بۆ به ڕێوه بردنی كۆنگره یه كی گه وره و زانستی بۆ تاوتوێ كردنی كێشه ی مناڵانی دووزمانه له قوتابخانه كان .

8-     ............................

 

به داخه وه ئه م ئه نجومه نه زۆر زوو به ری پێ گیرا و هه ڵوه شاوه ڕاگه یه ندرا .پاش نه مانی ئه نجومه ن مامۆستایان له چالاكی وهه ڵسوڕان دوور نه كه وتنه وه و شێلگیرانه تر له جاران وه دوای مافه كانیان كه وتن و درێژه یان به كاره كانیان دا . له گه ڵ كار و تێكۆ شانی كانوونی سینفی مامۆستایانی ئیران (ناوه ند) خۆیان هاوئاهه نگ كرد . ئه گه ر كانوونی سینفی مامۆستایانی ناوه ند ، وه ك گه ڵاڵه و پڕۆگرام ته نیا بۆ مامۆستا و كێشه كانی  تێده كۆشا ، مامۆستا یان ، لێره جیا له وه بۆ ده سته به ر كردنی مافی قوتابیان و هه ر وه ها       وه گه ڕ خستنی ئه سڵی پازده ی یاسای بنه ڕه تی ئێرانیش هه وڵیان داوه و كێشه ی نه خوێندن به زمانی زگماكیان زه قكردۆته وه  و كاریان بۆ كردووه .

مامۆستایانی كوردستان له م رێگه یه دا گه لێ زیانیان پێ گه یشتووه وكه س حاشا له وه ناكات كه زیاتر له   هه موو ناوچه كانی تری ئێران زه ره ریان دیوه .چه ند كه س بۆ شوێنی تایبه ت دوورخراونه ته وه وچه ند  كه سێكیش مه جبوور كراون ڕووله هه نده ران بكه ن و وڵاتی خۆیان به جێ بێڵن .

له م چه ند ساڵه ی پاش هه ڵوه شانه وه ی ئه نجومه نی سینفی شاری سه قز ،مامۆستایانی ده رۆست هه رده م له چالاكی دا بوون و پێ به پێی راگه یاندراوه كانی كانوونی سینفی مامۆستایانی ئێران و بگره چالاكتر له وان به خه م كاره كانه وه بوون .ئه م مامۆستایانه دایمه خوێندن به زمانی زگماكی و وه گه ڕخستنی ئه سڵی پازده ی یاسای بنه ڕه تی ئێرانیان وه پێش هه موو داخوازی و مافه كانیان خستووه .بۆ په روه رده ی قوتابی وشیار ،وه ك شارۆمه ندانی ژیر به په رۆش بوون . داوایان كردووه كه قوتابخانه كان به هه موو كه ره سته و كه ل و په لی هه نووكه یی په روه رده وفێركردن ته یار بكرێن و قوتابی له حورمه ت وگه وره یی و پرستیژی مرۆڤانه به هره مه ند بن .ده ی خۆ ماڵی كابه ش كه ج نابێ ،ئه گه ر مامۆستا وه ك مرۆڤێكی خاوه ن ماف و كه رامه ت بۆ مافه پێشێل كراوه كانیشی  چالاكی و خه باتی سینفی بكات.

كۆ مه ڵگای به خته وه ر به بێ حزووری مامۆستا ی زانا و به رپرس پێك نایه ت .هه ر وه كوو دوكتوور شوعاری نیژاد {مامۆستا و پسپۆڕی فه لسه فه ی په روه رده } ده ڵێ :

خوایه ، به وگه لانه ی كه مامۆستای  باشت دا چیت نه دا ! به و گه لانه ی كه مامۆستای باشت نه دا چیت دا؟

ماموستا ئیبراهیمی خۆشه ویست
ئه وه ی که جه نابت سه بارت به هه ڵوه شانه وه ی ئه نجومه نی مامۆستایانی پاریزگای کوردستان ئاماژه ت پی کردوه به داخه وه هه ڵه یه. ئه وه ی که هه ڵوه شاوه راگه یه ندرا "ده سته ی به ڕێوه به ری ئه نجومه ن" له و کا ته دا بو وکه ئه وانیش بۆخۆیان ده ستیان له کار کێشا وه نه خوودی ئه نجومه ن. تکایه ئه و هه ڵه یه راست بکه نه وه (شاهێد عه له وی)

وه رگێڕان

 

  نافه رمانیی مه ده نی

                                                                        رادنێر باركێر                                           

                                                                      وه رگێران: ئیبراهیم ئیسماعیل پوور

 

نافه رمانی مه ده نی سه رپێچی ئاگادارانه و به ئانقه ستی شارۆ مه ندانه له یاسا یا خۆ حكوومه ت ،به مه به ستی پڕووپاگه نده  یان هێنانه ئارای ئامانج و سكاڵای سیاسی. جیاوازی نافه رمانی مه ده نی له گه ڵ تاوان و شكانی یاسا به شێوه ی ئاسایی له وه دایه ، ئه وانه ی كه ئه و كاره  ده كه ن به دوای قازانج و  هه ڤیازی خۆیانه وه  نین و نایان هه وێ له ئاكامه كانی ئه م كرده وه یه ڕابكه ن. به ڵكوو به پێچه وانه وه ،   به شێك له تایبه تمه ندی گشتی كرده وه كه یان به و ده سبه كاریه وه به سترا وه ته وه كه ده وڵه ت به دژیان وله  به رانبه ر  ئه م نافه رمانی یه ده یكات . ئه وان به شكانی یاسا له لایه ك سه رنجی ده وڵه ت و له لایه كی تریشه وه سه رنجی دیكه ی شارۆمه ندان بۆ لای خۆ یان راده كێشن .

وتار

 

نالی و بیری كۆمه ڵایه تی

هه وای سازگاری ئه م به هه شته به رینه زۆر زانای ناوداری به به هره ی پێ گه یاندووه كه بۆ كۆمه ڵ ساتێ هه دا دانیان نه بووه و شه یدای پله ی به رزی مرۆڤایه تی بوون كه مێژووی كورد هه تا هه تایه سه ری رێزیان بۆ دائه نه وێنێ. گوڵی سه د ته رزی ئه م وڵاته شاخاویه كه له ناسكی و پاكی دا ته نیا ده توانین به خۆیانیان بشوبهێنین له دڵی بێ خه وشی ئه م گه له مه زنه دا وه ها كار تێكردنێكی بووه كه شاسواری وه ك حه زره تی نالی له توێی گوڵا رازی هه ر مانی خۆی و نه ته وه سه ربه رزه كه ی حه شارداوه و تا تاقه گوڵێك له م وڵاته بڕوێ رازی مانمان هه ر زیندووه.

چه پكه گوڵ

 

چه ند چه پكه گوڵ له گوڵزاری غه زه لنووس و باغه

كانی خه یاڵی به ختیار عه لی(۱)

-         ئه وانه ی له بنه ڕه ته وه گه مژه ن ، زۆر له وانه باشترن كه ده یانه وێت تێبگه ن و ره نجی بۆ ناده ن.

-         گه ر مرۆڤ هه موو هه ڵه كانی خۆی بزانێ شێت ده بێت .

-         زۆر به ی ئه و لێپرسراوانه ی كه له كۆتایی سه ده ی بیست و سه ره تای سه ده ی بیست و یه كدا قونیان خسته سه ر كورسی درۆزن بوون.

-         ئه و كه سانه ی تاسه ره مه رگ راستی ناڵێن ،ترسنۆكن . به ڵام له وانه ئازاترن كه نهێنیه كانی خۆیان ده به نه گۆڕ.

-         هیچ كه س له پیاوێك به دبه ختتر نیه ، كه حه ز له ژنێكی به حه یا و شه رمن بكات .

-         عه شق شه ڕه فی نیه . ته نیا شتێك كه له سه ر شه ڕه فه وه یه عه شقه .

-         كامه مرۆڤ له ناوه وه بوونێكی دووفاق و ڕۆحێكی چه ند سه ری نیه؟

-         شه هوه تی دركاندنی حه قیقه ت لای مرۆڤه كان به ر له مردن تین و تاوێكی تر به خۆیه وه ده به خشێ.

-         جوانی راسته قینه شتێكه وه ك برووسكه ، ده بێت كه ش و هه وا بڕه خسێت  ، تائیشی خۆی بكات و گورزی خۆی بوه شێنێت.

-         پیاوه كانی ئێره كه مه ست ده بن باشتر درۆ ده كه ن .هه موو ئه و درۆیانه كه به هوشیاری بۆیان ناكرێت به مه ستی ده یكه ن .

-         براده رانی تفه نگچیم وه ك ئه و به رگدروه لاتا نه یان لێهاتبوو كه كورتانی كه ر و كه وای پادشاشیان ده دووری .

-         مرۆڤ تا دونیای خۆی بچوكبكاته وه ئاسووده تر ده ژی . به ڵام ئاسووده یش شتێكه مرۆڤ زوو لێی وه ڕس ده بێت .

-         ئه وانه ی سه رده مێك ده ڕووخێنن و وێران ده كه ن ،ناتوانن سه رده مێكی تر دروست بكه ن .چون تفه نگ له ناكاو نابێته گوڵ. ئه و كه سه ی مرۆڤیش ده كووژێت له ناكاو نابێته باغه وان .

-         مرۆڤ به شه ڕواڵێكی خوێناوییه وه ناتوانێت پاشه رۆژ دروست بكات .

-         هه رنه وه یه ك بیه وێ زوو له شكست هه ستێته وه ، نه وه یه كی ترسناكه .

-         مرۆڤ ناتوانێ شتێك بێت جیاواز له وه ی هه یه .

-         ئه گه ر دیوار نه بوایه ، شه رم نه ده بوو، شه ره ف نه ده بوو ، موڵك نه ده بوو ، جه نگ نه ده بوو.

-         چ شتێك له وه دڵشكێنتر نیه نه زانی خه یاڵه كانت چی لێ بكه ی .

-         زۆر به ی خه ڵك كاتی ئه وه یان نیه ده ستبه رن بۆ ناو رۆحیان تا بزانن چی تێدایه .

-         عه شق له لای من به مانای ئه و هێزه گه وره یه ی مرۆڤه كه وای لێده كات  خه مخۆری مرۆڤ بێت ، مرۆڤ به ره و په یوه ندییه كی قووڵ له گه ڵ ژیاندا به رێت و وا له مرۆڤ بكات بۆ مرۆڤه كانی دی بگری ، ئیدی هه ر مرۆڤێك بێت ، له هه ر جێگایه ك  ..... عه شق به و مانایه ی بمكات به عاشقی ئازاره كانی ئینسان ، بمكات به خاوه نی نیگایه ك مرۆڤمان له به ر ئه وه خۆشبوێت ، چونكه بوونه وه رێكی ئه شكه نجه كێشه ،قوربانییه كی ئه زه ڵییه ، بێهاوده ردێكی هه تا هه تایی یه .  

كورته شێعر

 

 

۴كورته شێعر

 (.................)

وتم

ده ریات بۆ ده هێنم

به ر ده رگه كه ت ده كه م به رۆخ

ده بمه

شه ماڵی سه ر ئاو و

شه پۆل دێنم له بۆ تۆی شۆخ

  (..................)

باران له كوێ

رۆحی شه كه تم تێراو ئه كا

بۆنی كام خاك

ژینی نوێم پێده به خشێ

من مردووم

ئاخ بۆ عیساده مێ

بۆ چوار چرای بێ خاچ و دار

   (...................)

ئه مرۆ

بیری باڵاتم كرد

پێڵووی چاوم نا سه ر یه ك و

بۆ نازدار په ری

شێعرێكم روانی

  (...................)

له سووچێكی

ئه م جیهانه گنخاوه دا

واته نیایی ده مخنكێنێ

ئاخ بۆ كازیوه ی

سوبحێكی گه ش

بۆ گه زیزه ی

قه د پاڵی دێ

هۆنراوه

سه ر گه ردان

 

كرمه رێزه له شم

له ماقووڵی

به و ده ستانه ی كه بۆنی به هه شتێكی بۆژۆ ئه ده ن

ئایه تێكی هه لا هه لا

به سه ر پرچی گوڵدا ئه كه م

له به یانێكی پشووسواری داپڵۆخاودا

سه رگه ردان

سه رگه ردان

بۆ قاشێك له مانگ و

شه به قێك له خودا ده گه ڕێم

به م له شه كرمه ڕێزه وه

نه ئه زموونی سه بر ئه كه م و 

نه بۆ كرمه زیته ڵه یه كی له شم

دووباڵی په پووله ئه ڕوێنم

بۆنی ژینه و

 حاشا له من

بۆنی منه و

حاشا له ژین

من له شێكی كرمه ڕێزم

خوێنی خه ستم

چێژێكی خه رته ل هه ژێنی تێزاوه

 

وتار

 

 تربیت و دموكراسی (۲)

 

تربیت در گفتمان دموکراسی ،چند صدایی و تمایز یابی فزاینده ی افراد و کثرت گرایی را می خواهد تا آنها به تناسب تفاوتها و هویت ها واختلافات مستقل خود ، فردانیت خود را هر چه بیشتر آشکار سازند . در این مرحله و رویکرد هدف از تربیت همسان سازی و همنوایی با جامعه و الگوهای تحمیلی نیست ،بلکه تمایز یافتگی از دیگران با هویت جدا بافته از بافت جامعه در عین همبستگی و دلبستگی به آرمان والای جامعه است .در جامعه ی مدرنیستی و شبکه ای جدید ، توسعه و بقای آموزش و پرورش دموکراتیک و مردم سالاری نیاز به تربیت انسان های آگاه ، بردبار ، توسعه یافته و بسیار آزاد اندیش دارد .تا زمانی که انسان ها به انسان اخلاقی تبدیل نشوند ،نمی توان به تعلیم و تربیت آزاد و خلاق دست یافت . به عقید ه ی جان دیویی زمانی که انسا ن ها دموکراسی را پزیرفتند ، این بدین معناست که آنها توان شناختن سود و زیان و صلاح  خود را دارند . و در شناختن همیشه محتاج راهنما و رهبر نیستند . او جدا کردن فرد از جامعه را تنها با یک دروغ انتزاعی دروغین ممکن می داند .وی تربیت را یک جریان اجتماعی می داند . اگر جامعه ای که کودک در آن زند گی می کند دارای نظام دموکراسی است ، ودر این نظام فرد در تصمیم گیری و انتخاب آزاد است، این آزادی وانتخاب را باید در مدرسه بیازماید وبیاموزد. دموکراسی بدون تربیت مد نی ،خود به خود شرایط خودکامگی را فرا هم می آورد ودر نهایت مدنیت و مردم سالاری ، از بنیاد دگرگون شده وبه ضد خود تبدیل می شود . از طرفی معلمان نیز که خود از بینش علمی و منش انسانی دموکراتیک برخوردار نیستند ، دانش آموزان را به منزله ی اشیا یا مواد خاصی که باید در چارچوب اندیشه و سلیقه ی آنها شکل بگیرند ، تلقی می کنند .و این خود نمو نه ای از تربیت استبدادی و فاشیستی است .

دموکراسی با بزرگ داشتن فردیت انسان وتکریم معنای حقیقی خود را می یابد .فردیتی که به نیروی «عقل خود بنیاد » پرورش یافته است ، تنها با این نوع تربیت است که فرد می تواند در جامعه ی باز زندگی کند . تربیت زمینه ساز ظهور مدنیت و توسعه ی دموکراسی حقیقی است . آشکار است که شکل گیری دموکراسی در جامعه به  صورت اتفاقی و صدفه ، بی وقفه وناگهانی امکان پذیر نیست و طرح آن نیز در بسیاری از موارد از جانب تشنگان قدرت به منظور بهره برداری سیاسی صورت می پذیرد . برای رسیدن به دموکراسی ضرورتا باید تغییراتی اساسی در ذهنیت و عینیت جامعه به وجود آید . تربیت آزاد منشانه برای ادامه ی حیات خود نیاز به انسان های آزاده ، شجاع و فرهیخته دارد . آموزش و پرورش عهده دار براوردن نیاز افراد در این زمینه است و باید زمینه های لازم را برای ایجاد چنین جامعه ای فراهم سازد . به وسیله ی آموزش ، با تاکید بر اختیارات انسان و یا آموزش فرهنگ مشارکت و تاکید بر شکوفایی استعدا دهای آدمی در ابعاد گوناگون ، بستر لازم برای بقا و گسترش دموکراسی فراهم می شود . دموکراسی و ترویج سازه کارهای فرهنگی آن ، موجب تقویت نهاد های مدنی و شکل گیری تعلیم و تربیت دموکراتیک می شود .

تعلیم و تربیت دمو کراتیک نیز موجب می شود که فرهنگ دموکراسی و اندیشه و رفتار مدنی در جامعه توسعه یابد .هر گاه برای دموکراسی  آموزش درستی ارائه دهیم ، به افراد جامعه اجازه داده ایم که همواره به طور مستقل فکر کنند و به اهدافشان برسند نه اینکه تنها گروهی اندک از آن بهرمند شوند . همچنان که هاموند می گوید آموزش دموکراتیک به مردم این اجازه را می دهد که یکدیگر را درک کرده و در محیطی اجتماعی با یکدیگر زندگی را آغاز نمایند . تربیت که عامل انتقال دانش نیز محسوب می شود ، می تواند به صلح و جهانی شدن آن کمک نماید و با این کار دموکراسی را به تحقق برساند . جامعه ی دموکراتیک خواهان نظام تربیتی دموکراتیک است . مدارس که خود نمونه ی کوچک جامعه هستند می توانند قوانین و برنامه های کاملا دموکراتیک داشته باشند . مدرسه به عنوان نظام آموزش وپرورش می تواند تمامی کارکردهای واقعی و طبیعی جامعه را در خود جای دهد به شرطی که برنامه ریزی تعلیم و تربیت ، شیوه های تدریس و الگوهای مددیریت در آن به لحاظ توسعه یافتگی و بر خورداری از فضای دموکراتیک ، قابلیت گنجانیدن عناصر اجتماعی را داشته باشد .

مدرسه می تواند شهروند دموکراتیک را برای جامعه ی فردا تربیت کند . با دموکراسی نیز آموزش و پرورش نوین از تنگنا و محدوده ی زمانی و مکانی خارج می گردد و دامنه و گستره ی خود را در تعامل با ضرورت ها ی جامعه ی جهانی توسعه و عمق می بخشد . دموکراسی می تواند خاستگاه و ساختار و جایگاه آموزش و پرورش را در صورت نظامی بسته و دگماتیسم برهاند و به صورت نظامی سازمان یافته و پویا وباز و انعطاف پذیر تبدیل نماید . ماکسین گرین بر این عقیده است که در یک نظام دموکراتیک وظیفه ی تعلیم و تربیت قادر ساختن جوانان است تا به عضویت جامعه درآیند و مشارکتی فعال داشته باشند . کوتاه سخن آنکه دموکراسی و تربیت همیشه در کنار هم قرار داشته و برای رهانیدن انسان از تنگنا ها و تحجرات فردی و اجتماعی کوشیده اند . دموکراسی همیشه برای رسیدن به آزادی در تلاش بوده و هدف تربیت نیز در چنین جامعه ای پرورش و آزادی بوده که در جامعه ی آزاد رشد کند . زیرا هیچ جامعه ی آزادی بدون وجود اشخاص آزاد وجود ندارد واز طرفی هم هیچ فرد آزادی در خارج از اجتماع وبیرون از یک مجموعه ی اجتماعی وجود نخواهد داشت .

منابع:

1-کاستلز-امانوئل ،عصر اطلاعات، ظهور جامعه ی شبکه ای، ت احمد علیقلیان و افشین خاکباز-انتشارات طرح نو -1380

2- نادر زاده – بزرگ ، در باب دموکراسی و تربیت ، نشر چشمه – 1381